Je hebt waarschijnlijk weleens een ontsteking gehad. Een ontstoken wondje wordt rood, warm, dik en pijnlijk. Je lichaam komt in actie om schade te herstellen en mogelijke ziekteverwekkers op te ruimen.
Maar niet iedere ontstekingsreactie is zo duidelijk zichtbaar of voelbaar. Soms blijft het afweersysteem langere tijd licht geactiveerd, zonder dat er sprake is van een heftige acute ontsteking. Dit noemen we een laaggradige ontsteking.
Laaggradige ontstekingen worden ook wel stille of sluimerende ontstekingen genoemd. Ze veroorzaken meestal geen duidelijke rode, warme of opgezwollen plek. Toch kunnen langdurige ontstekingsprocessen het lichaam belasten.
Maar wat is een laaggradige ontsteking precies? Waardoor kan deze ontstaan? En kun je er zelf iets van merken?
Eerst even: wat is een ontsteking?
Een ontsteking is in de basis geen vijand. Het is een natuurlijke en belangrijke reactie van je lichaam.
Wanneer je bijvoorbeeld een splinter in je vinger krijgt, een virus oploopt of een spier beschadigt, activeert je afweersysteem een herstelreactie. Extra bloed, afweercellen en signaalstoffen worden naar het betreffende gebied gestuurd.
Daardoor kan een plek:
- Warm worden.
- Rood worden.
- Opzwellen.
- Pijnlijk of gevoelig worden.
- Tijdelijk minder goed functioneren.
Deze acute ontstekingsreactie helpt je lichaam om schade te herstellen. Zodra het werk gedaan is, hoort de reactie weer af te nemen.
Van acute naar laaggradige ontsteking
Bij een laaggradige ontsteking verloopt het anders. De ontstekingsreactie is veel minder krachtig, maar kan wel langere tijd aanwezig blijven.
Je kunt het vergelijken met een brand.
Een acute ontsteking is als een flinke vlam: duidelijk zichtbaar, heet en meestal snel opgemerkt. Een laaggradige ontsteking lijkt meer op een vuurtje dat langzaam blijft smeulen. Je ziet misschien geen grote vlammen, maar ondertussen blijft het wel energie verbruiken en de omgeving belasten.
Wetenschappers gebruiken de term chronische laaggradige ontsteking voor een langdurige, lichte activering van ontstekingsprocessen in het lichaam. Deze ontstekingsactiviteit wordt onder andere onderzocht in relatie tot overgewicht, hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en andere chronische aandoeningen. Dat betekent niet dat een laaggradige ontsteking automatisch tot een ziekte leidt, maar wel dat langdurige ontstekingsactiviteit een ongunstige rol kan spelen.
Waardoor kunnen laaggradige ontstekingen ontstaan?
Meestal is er niet één duidelijke oorzaak. Verschillende factoren kunnen elkaar versterken en bijdragen aan een langdurige belasting van het afweersysteem.
- Langdurige stress
Een korte periode van stress hoeft geen probleem te zijn. Je lichaam is gemaakt om tijdelijk extra alert te worden.
Wanneer stress echter maandenlang aanhoudt en er te weinig herstel tegenover staat, kan dit invloed hebben op je hormoonhuishouding, slaap, spijsvertering en afweersysteem. - Onvoldoende of onregelmatige slaap
Tijdens de slaap is je lichaam druk bezig met herstel. Langdurig slaaptekort of een sterk wisselend slaapritme kan dit herstel verstoren. Problemen met slaap worden in onderzoek in verband gebracht met verhoogde ontstekingsactiviteit. - Weinig beweging
Regelmatig bewegen ondersteunt onder andere de bloedsomloop, stofwisseling en het behoud van een gezond lichaamsgewicht. Lichamelijke inactiviteit hangt samen met een grotere kans op verschillende chronische aandoeningen.
Beweging hoeft niet altijd intensief te zijn. Wandelen, fietsen, tuinieren en andere dagelijkse beweging tellen ook mee. De Wereldgezondheidsorganisatie benadrukt dat iedere hoeveelheid beweging beter is dan geen beweging. - Overgewicht en buikvet
Vetweefsel is niet alleen een opslagplaats voor energie. Het is actief weefsel dat verschillende hormonen en signaalstoffen produceert.
Vooral een grotere hoeveelheid vet rond de buikorganen wordt in verband gebracht met verhoogde ontstekingsactiviteit. Dat betekent niet dat iedereen met overgewicht ontstekingen heeft, maar het kan wel een risicofactor zijn. - Roken en overmatig alcoholgebruik
Roken stelt het lichaam voortdurend bloot aan schadelijke stoffen en oxidatieve stress. Ook veel alcohol kan verschillende organen belasten en ontstekingsprocessen beïnvloeden. - Een langdurig ongunstig voedingspatroon
Geen enkel voedingsmiddel veroorzaakt op zichzelf direct een chronische ontsteking. Het gaat vooral om het totale voedingspatroon over een langere periode.
Een voedingspatroon met veel sterk bewerkte producten, weinig vezels en weinig variatie kan ongunstig zijn voor de stofwisseling en darmgezondheid. Een gevarieerd voedingspatroon met groenten, fruit, peulvruchten, noten, volkorenproducten en andere zo min mogelijk bewerkte voedingsmiddelen hangt juist samen met betere gezondheidsuitkomsten. - Aanhoudende infecties of medische aandoeningen
Laaggradige of chronische ontstekingsactiviteit hoeft niet altijd met leefstijl te maken te hebben. Ook een langdurige infectie, een auto-immuunziekte, een ontstekingsziekte of een andere medische aandoening kan een rol spelen.
Het is daarom te simpel om iedere ontsteking toe te schrijven aan stress, voeding of “afvalstoffen”. Bij aanhoudende klachten is het belangrijk om ook naar mogelijke medische oorzaken te laten kijken.
Kun je een laaggradige ontsteking voelen?
Dat is lastig. Laaggradige ontstekingen geven meestal geen duidelijke, specifieke klachten.
Mensen noemen soms klachten zoals:
- Langdurige vermoeidheid.
- Minder goed herstellen.
- Spier- of gewrichtspijn.
- Een verstoorde nachtrust.
- Terugkerende darmklachten.
- Concentratieproblemen.
- Schommelingen in gewicht.
- Regelmatig een gevoel van malaise.
Maar deze klachten kunnen ook heel veel andere oorzaken hebben. Vermoeidheid kan bijvoorbeeld samenhangen met stress, bloedarmoede, schildklierproblemen, een tekort aan voedingsstoffen, medicijngebruik of een verstoord slaapritme.
Je kunt daarom niet op basis van een klachtenlijst vaststellen dat je een laaggradige ontsteking hebt. Ook wanneer je meerdere van deze klachten herkent, betekent dit niet automatisch dat er sprake is van chronische ontstekingsactiviteit.
Hoe worden ontstekingen onderzocht?
Wanneer een arts vermoedt dat er ergens in het lichaam een ontstekingsproces speelt, kunnen verschillende onderzoeken worden ingezet.
In het bloed kan bijvoorbeeld worden gekeken naar ontstekingswaarden zoals CRP en de bezinkingssnelheid, ook wel BSE of ESR genoemd. Een verhoogde waarde kan aangeven dat er ontstekingsactiviteit aanwezig is.
Zo’n bloedwaarde vertelt echter niet automatisch:
- Waar de ontsteking zit.
- Waardoor deze wordt veroorzaakt.
- Of het om een infectie, auto-immuunreactie of ander proces gaat.
Daarvoor zijn de klachten, medische voorgeschiedenis en eventueel aanvullende onderzoeken nodig. Ook kunnen ontstekingswaarden bij bepaalde aandoeningen normaal zijn terwijl er toch een lokaal ontstekingsproces speelt.
Wat heeft thermografie met ontstekingen te maken?
Thermografie maakt met een infraroodcamera temperatuurpatronen aan het huidoppervlak zichtbaar.
Bij een thermografisch onderzoek kijken we onder andere naar:
- Verschillen tussen de linker- en rechterzijde van het lichaam.
- Opvallend warme of koude gebieden.
- Patronen in de doorbloeding.
- Veranderingen ten opzichte van een eerder onderzoek.
- De samenhang tussen verschillende lichaamsgebieden.
Een warmer gebied kan passen bij verhoogde doorbloeding of activiteit. Een kouder gebied kan bijvoorbeeld samenhangen met een verschil in doorbloeding of zenuwactiviteit. Een temperatuurverschil kan verschillende oorzaken hebben, zoals spierbelasting, herstel na een blessure, hormonale invloeden, lokale irritatie of een ontstekingsproces.
Thermografie kan niet vaststellen dat iemand een systemische laaggradige ontsteking heeft. Een thermogram laat temperatuurverschillen aan het huidoppervlak zien, maar stelt geen diagnose en kan niet bepalen wat de precieze oorzaak van een afwijkend patroon is.
Wetenschappelijk onderzoek naar medische infraroodthermografie laat zien dat de techniek bij bepaalde toepassingen informatie kan geven over temperatuurverdeling en lokale ontstekingsactiviteit. De beelden moeten echter altijd worden bekeken in combinatie met klachten, voorgeschiedenis en eventueel ander medisch onderzoek.
Thermografie kijkt naar functie, niet naar structuur
Bij De Groene Zuster maken we onderscheid tussen fysiologie en anatomie.
Fysiologie gaat over functie: hoe reageert en functioneert een bepaald gebied?
Anatomie gaat over structuur: hoe zien de organen en weefsels er vanbinnen uit?
Thermografie kijkt naar fysiologische temperatuurpatronen. Een echografie, MRI, mammografie of CT-scan kijkt op een andere manier naar de structuur van het lichaam.
Zien we tijdens een thermografisch onderzoek een opvallend warm, koud of asymmetrisch patroon, dan beschrijven we dat in het rapport. Afhankelijk van het patroon en de klachten kunnen we adviseren om het betreffende gebied verder te laten onderzoeken via de huisarts of een andere bevoegde zorgverlener.
Thermografie is daarmee een aanvullend onderzoek. Het vervangt geen onderzoek door een huisarts, medisch specialist of het bevolkingsonderzoek.
Waarom is een nulmeting waardevol?
Ieder mens heeft een eigen temperatuurverdeling. Wat bij de ene persoon opvallend is, kan bij een ander onderdeel zijn van het persoonlijke patroon.
Daarom kan een eerste thermografisch onderzoek worden gebruikt als nulmeting of baseline. Bij een vervolgonderzoek kunnen de nieuwe beelden naast de eerdere beelden worden gelegd.
We kijken dan bijvoorbeeld of:
- Een eerder patroon gelijk is gebleven.
- Een temperatuurverschil is afgenomen.
- Een nieuw verschil is ontstaan.
- De symmetrie tussen beide lichaamshelften is veranderd.
Juist het volgen van veranderingen over langere tijd kan extra informatie geven. Een thermografisch onderzoek is dus niet alleen een momentopname, maar kan ook onderdeel zijn van bewuste, preventieve monitoring.
Wat kun je zelf doen om je lichaam te ondersteunen?
Er bestaat geen snelle detox, wonderpil of supplement waarmee je alle ontstekingen uit het lichaam kunt verwijderen.
De basis is minder spectaculair, maar wel belangrijk:
- Beweeg regelmatig
Kies beweging die bij jou past en die je kunt volhouden. Wandelen, fietsen, zwemmen, krachttraining en tuinieren zijn allemaal vormen van beweging. - Geef slaap prioriteit
Probeer op vaste tijden te slapen en op te staan. Zorg voor een donkere en rustige slaapkamer en beperk fel licht en beeldschermen vlak voor het slapengaan. - Kies voor een gevarieerd voedingspatroon
Richt je vooral op groenten, fruit, peulvruchten, volkorenproducten, noten, zaden en andere weinig bewerkte producten. Het gaat niet om perfect eten, maar om het patroon dat je het grootste deel van de tijd volgt. - Bouw momenten van herstel in
Langdurig doorgaan zonder voldoende rust kan het lichaam uitputten. Ontspanning betekent voor iedereen iets anders. Denk aan wandelen, rustig ademhalen, tijd in de natuur, creatief bezig zijn of simpelweg minder afspraken inplannen. - Stop met roken en wees matig met alcohol
Deze twee stappen leveren aantoonbare gezondheidswinst op en verminderen de belasting van het lichaam. - Neem aanhoudende klachten serieus
Blijf niet maandenlang rondlopen met onverklaarde vermoeidheid, pijn, gewichtsverlies, koorts, nachtzweten, bloedverlies of andere aanhoudende veranderingen. Bespreek deze klachten met je huisarts.
Luister voordat je lichaam moet schreeuwen
Een laaggradige ontsteking is geen concrete diagnose die je zelf aan de hand van een paar klachten kunt vaststellen. Het is een verzamelterm voor een lichte, langdurige activering van ontstekingsprocessen.
Omdat deze processen niet altijd duidelijke klachten veroorzaken, is het waardevol om aandacht te hebben voor veranderingen in je lichaam. Niet vanuit angst, maar vanuit bewustzijn.
Hoe slaap je? Hoe herstel je? Heb je steeds terugkerende klachten? Verandert er iets aan je energie, spijsvertering of belastbaarheid? En verdwijnen deze klachten weer, of blijven ze aanwezig?
Preventieve gezondheid betekent niet dat je voortdurend naar problemen moet zoeken. Het betekent dat je je lichaam leert kennen, veranderingen serieus neemt en waar nodig op tijd verder laat kijken.
Meer inzicht met een full-body thermografisch onderzoek
Tijdens een full-body thermografisch onderzoek brengen we de temperatuurpatronen van het lichaam van top tot teen in beeld. We kijken onder andere naar het hoofd, de hals, borst of borstkas, buik, rug, armen en benen.
Het onderzoek is contactloos en er wordt geen straling gebruikt. Na afloop ontvang je een persoonlijk rapport met uitleg over de waargenomen patronen en eventuele aandachtspunten.
Thermografie stelt geen diagnose en vervangt geen regulier medisch onderzoek. Het kan wel aanvullende informatie geven over de fysiologische temperatuurverdeling van je lichaam en veranderingen die mogelijk verdere aandacht verdienen.
Benieuwd wat jouw lichaam laat zien? Bekijk het full-body thermografisch onderzoek of plan een afspraak bij een locatie bij jou in de buurt.
